Restoranlarda Alerjen Bildirimi: 14 Alerjen, Menü Kuralları ve 2026 Takvimi

Evet, zorunlu. Restoran, kafe, lokanta, kantin ve seyyar tezgâh gibi toplu tüketim yerleri, ambalajsız sundukları her yemekte, yemeğin adıyla birlikte 14 alerjenden hangilerini içerdiğini müşteriye bildirmek zorunda. Kural, Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'nin 15. maddesinde: bilgi menü, yazı tahtası, broşür gibi araçlarla, kolayca görülecek ve açıkça okunacak şekilde verilmeli. Yönetmelik sözlü bilgilendirmeyi bu araçlar arasında saymıyor. Yemekte alkol ya da domuzdan elde edilen bir bileşen varsa bunun da yazılması gerekiyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı Mart 2026'da yönetmeliğin kılavuzunu güncelledi ve toplu tüketim yerlerine bileşen listesi ile enerji (kalori) bildirimini de ekledi. Tek şubeli bir restoranın son tarihleri bileşenler için 31 Aralık 2026, kalori için 31 Aralık 2027.

Bu yazıda yönetmeliğin tam olarak ne istediğini, 14 alerjenin resmî adlarını, 2026 takvimini, denetimi ve mutfakta işleyen bir alerjen düzenini anlatıyoruz. Dijital menünün kurulumu için QR menü rehberimize bakabilirsiniz.

Ekim 2026 itibarıyla ne zorunlu?

Hangi mevzuat geçerli?

Ana metin Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği. 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı; dayanağı 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu. Yönetmeliğin 50. maddesi, metnin AB'nin 1169/2011 sayılı Tüzüğü dikkate alınarak hazırlandığını söylüyor. 14 alerjenlik liste de AB'dekiyle aynı.

mevzuat.gov.tr'deki güncel metne göre yönetmelikte bugüne kadar tek değişiklik yapıldı (6 Nisan 2024 tarihli ve 32512 sayılı Resmî Gazete). Bu değişiklik restoranlardaki alerjen kuralına dokunmadı, ama 48. maddeye önemli bir fıkra ekledi: gıda işletmecileri, Bakanlığın bu yönetmelik için hazırladığı kılavuzlardaki hükümlere de uymak zorunda. Yani kılavuz yalnızca tavsiye veren bir belge değil.

Kılavuzun tam adı Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği Kılavuzu. İlk kez 26 Kasım 2024'te yayımlandı; 21 Haziran 2025'te (Revizyon 001) ve 10 Mart 2026'da (Revizyon 002) değiştirildi. Bakanlığın sitesinde ve KAYSİS'te yayımlanıyor. Restoranlar için bileşen ve kalori bildirimi Revizyon 002 ile geldi.

Yönetmelik toplu tüketim yerini şöyle tanımlıyor (md. 4): "Gıdanın tüketime hazır hale getirildiği ve tüketilmek üzere son tüketiciye sunulduğu; mobil araçlar veya sabit veya hareketli tezgahlar da dahil olmak üzere hazır yemek hizmeti veren restoranlar, kantinler, okullar ve hastaneler gibi işletmeler." Tanım geniş: hazır yemek sunan kafe, büfe ve yemek kamyonu da kapsamda.

14 alerjen: yönetmelikteki adlarıyla (Ek-1)

Yönetmeliğin Ek-1'i 14 alerjen grubunu sayıyor. Tabloda Ek-1'deki adları ve restoran mutfağında sık karşılaşıldıkları yerler var. Örnekler genel bilgi; kullandığınız ürünün etiketine mutlaka bakın.

Türk menülerinde iki konu sık sorun çıkarıyor:

• "Fıstık" tek başına yetmez. Yer fıstığı (5) ile antep fıstığı ve kaju fıstığı (8) ayrı alerjen gruplarında. Kılavuz, yer fıstığıyla yapılan baklavanın "yer fıstıklı" diye yazılmasını, yalnızca "fıstıklı" denmemesini istiyor.
• Acı bakla, bakla değildir. Listedeki 13 numara acı bakla, yani lupin (termiye). Taze ya da kuru bakla 14 alerjen arasında yok. Kılavuzdaki örnek menü tablosunda sütun başlığı kısaca "Bakla" diye geçiyor; menünüzde "acı bakla (lupin)" yazarsanız müşteri baklayı alerjen sanmaz.

Restoran menüsünde ne yazmak zorunlu?

Yönetmeliğin 15. maddesinin 5. fıkrası, toplu tüketim yerlerinde ambalajsız sunulan yemekler için iki şey söylüyor:

1. Yemeğin adı, Ek-1'deki alerjenler ve Ek-2'nin 6 ve 7 numaralı satırlarındaki bilgiler (alkol ve domuzdan elde edilen bileşen) tüketiciye sunulur.
2. Bu bilgiler "kolayca görülebilecek, açıkça okunabilecek şekilde menüler, yazı tahtaları, broşür benzeri araçlar vasıtasıyla" verilir. Kelime ya da rakam yerine sembol veya grafik de kullanılabilir.

Mart 2026 kılavuz revizyonu bunu netleştirdi (md. 41.5): alerjen, alkol ve domuz bilgisi, yazının geri kalanından punto, stil veya arka plan rengiyle ayrılarak vurgulanmalı ve menü, yazı tahtası, broşür, karekod, dijital ekran gibi araçlarla verilmeli.

Kılavuzda restoranları ilgilendiren başka kurallar da var:

• Müşterinin tercihini etkileyen bileşen yemeğin adıyla birlikte yazılır (md. 22.24). Kılavuzun örnekleri: kaşar yerine eritme peyniri kullanılan pide "kaşarlı pide" diye sunulamaz, "eritme peynirli pide" olur. Kebabın yanında yoğurt yerine başka bir fermente süt ürünü varsa "yoğurtlu" yazılmaz.
• Bakanlığın örnek alerjen afişi kullanılabilir; kullanıyorsanız müşterinin görebileceği bir yere asın (md. 20.3).
• Müşteri isterse yemeğin bileşenleri hakkında bilgi verilir (md. 41.1).
• "İçerebilir" uyarısı isteğe bağlıdır ve yalnızca kapsamlı bir risk değerlendirmesi bulaşmanın kaçınılmaz olduğunu gösterirse kullanılabilir (md. 21.1). Kılavuz, "tüm ürünler tüm alerjenleri içerebilir" gibi ifadelerin tüketiciyi doğru bilgilendirmediği için alerjen bildirimi sayılmadığını da yazıyor.
• Zorunlu bilgilendirme Türkçe yapılır; yanına başka dillerde de yazabilirsiniz (Yönetmelik md. 18).
• Telefonla veya internetten alınan siparişlerde aynı bilgiler satın alma tamamlanmadan önce hazır olmalı (Yönetmelik md. 17/3). Kılavuz, bileşen ve enerji bilgisinin de satın alma aşamasında verilmesini istiyor (md. 43.5).

Bir menü satırı şöyle görünebilir (örnek; kendi tarifinize göre doldurun):

• Yoğurtlu Adana Kebap: alerjen süt, gluten içeren tahıllar (buğday)
• Tiramisu (tarifte likör varsa): alerjen yumurta, süt, gluten içeren tahıllar (buğday); alkol içerir

2026 değişikliği: bileşen listesi ve kalori

Kılavuzun 10 Mart 2026 tarihli Revizyon 002'si toplu tüketim yerlerine iki yeni yükümlülük getirdi (md. 41.3): sunulan yemeklerin bileşenlerini ve enerji (kalori) değerini müşteriye bildirmek.

Bu bilgi menü, yazı tahtası, broşür, karekod, dijital ekran ve benzeri araçlarla verilebilir (md. 41.4). Karekod kullanıyorsanız, müşterinin kolayca görebileceği bir yerde iki şeyi yazılı olarak belirtmeniz gerekiyor: bilgiye karekodla ulaşılabildiğini ve karekod okutacak cihazı olmayan müşteriye istek halinde bilginin verileceğini.

Enerji hesabı için kılavuz bir örnek veriyor. Porsiyondaki her bileşenin miktarı, Bakanlığın TÜRKOMP Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı'ndaki 100 gramlık enerji değeriyle hesaplanıp toplanıyor. Kılavuzdaki et yemeği örneğinde 120 gram dana eti 163,2 kcal, 10 gram tereyağı 75,3 kcal tutuyor ve porsiyonun toplamı 312 kcal çıkıyor. Müşteriye bileşen bileşen değil, porsiyonun toplam enerji değeri verilir.

Uyum takvimi (Kılavuz md. 47):

Ulusal zincirler için süre doldu. Bu takvimin ertelendiğine dair bir Bakanlık duyurusu bulamadık; ulaşabildiğimiz en güncel kılavuz metni 10 Mart 2026 tarihli Revizyon 002.

Kim denetler, ceza ne?

5996 sayılı Kanun'un 22. maddesine göre resmî kontrolleri Tarım ve Orman Bakanlığı yapar; restoranlarda bu kontrolleri Bakanlığın il ve ilçe müdürlüklerindeki kontrol görevlileri yürütür. Yönetmeliğin 51. maddesi, kurallara aykırı davrananlara 5996 sayılı Kanun'un ilgili maddelerine göre idari yaptırım uygulanacağını söylüyor.

Burada ceza tutarı vermiyoruz. 5996 sayılı Kanun'daki tutarlar, Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesi gereği her yıl yeniden değerleme oranında artırılıyor ve 2026 için güncel resmî tabloya ulaşamadık. Hangi hükümden ve hangi tutarla işlem yapılacağını ilinizdeki Tarım ve Orman İl Müdürlüğü'nden öğrenebilirsiniz.

Müşteriler gıdayla ilgili şikâyetlerini ALO 174 Gıda Hattı'na iletebiliyor.

Mutfakta işleyen bir alerjen düzeni: adım adım

1. Yemek bazında alerjen tablosu çıkarın. Satırlara yemekleri, sütunlara 14 alerjeni yazın; kılavuzdaki örnek menü tablosu da bu biçimde. Her yemeği bileşenlerine ayırın: ana malzeme, sos, garnitür, ekmek, salata sosu.
2. Etiketleri ve reçeteleri saklayın. Hazır sos, baharat karışımı, ekmek, tatlı gibi satın aldığınız her ürünün etiketini dosyalayın. Yazılı reçete, yemeğin her seferinde aynı yapılmasını sağlar ve kalori hesabı için de gerekir.
3. Tedarikçi değişikliğini reçete değişikliği sayın. Aynı ürünün başka bir markası farklı alerjen içerebilir. Teslimatta ikame ürün gelirse tabloyu, yemek servise çıkmadan güncelleyin.
4. Çapraz bulaşmayı bilin ve açıkça söyleyin. Ortak fritöz, aynı tezgâhta açılan hamur, fıstıklı ve sade baklavanın aynı tepside kesilmesi gibi durumları not edin. "İçerebilir" uyarısını yalnızca risk değerlendirmesinden sonra ve gerçekten önleyemediğiniz durumlar için kullanın.
5. Alerji siparişinin yolunu belirleyin. Siparişi kim alır, adisyonda nasıl işaretlenir, mutfakta kim onaylar? Personel emin olmadığında tahmin yürütmez, tabloya bakar.
6. Günün yemeğini unutmayın. Yazı tahtasına yazılan günlük yemekler de kurala tabi; alerjenleri tahtaya da yazın.
7. Paket servisi kapsayın. Online sipariş aldığınız her yerde alerjen bilgisi, sipariş tamamlanmadan önce görünmeli.
8. İkramları tabloya ekleyin. Masaya ikram ettiğiniz ekmek, çerez veya tatlı da alerjen içerebilir.

Dijital menü neyi çözer, neyi çözmez

Çözdükleri:

• Her yemeğin yanında alerjen bilgisi yazılı olarak durur. Yönetmeliğin istediği "kolayca görülebilecek, açıkça okunabilecek" sunum budur.
• Tarif ya da tedarikçi değişince yemeği bir kez güncellersiniz; değişiklik tüm masalarda görünür.
• Karekod ve dijital ekran, kılavuzun saydığı araçlar arasında (md. 41.4 ve 41.5).
• Yabancı misafir menüyü kendi dilinde okurken aynı alerjen etiketlerini görür. Türkçe metin zorunlu, diğer diller ek.

Çözmedikleri:

• Verinin doğruluğu sizin sorumluluğunuzda. Etiketler, sizin girdiğiniz bilgiyi gösterir.
• Karekod tek başına yetmeyebilir. Kılavuzun alerjen bölümü (md. 20), bildirimin afiş ve yazı tahtası gibi araçlarla, "istenildiği takdirde buna ek olarak" karekod veya dijital ekranla yapılabileceğini söylüyor. Karekodun yanında basılı bir alerjen tablosu bulundurmak en güvenli yol.
• Bileşen ve kalori bilgisini karekodla veriyorsanız, cihazı olmayan müşteriye bilginin istek üzerine verileceğini yazan notu yine sizin asmanız gerekir.
• Kaloriyi hesaplamaz, mutfaktaki çapraz bulaşmayı da önlemez.

Menumigo nerede devreye girer

Menumigo bir karekod ve web menüsü. Ücretsiz plan dahil her planda, her ürüne 14 alerjenin tamamı için etiket ekleyebilirsiniz ve bu etiketler menüyü yayımladığınız her dilde görünür. Ücretsiz plan menüyü iki dilde yayımlar, Pro'da aynı anda 6 dile kadar çıkar ve hangi diller olduğunu değiştirebilirsiniz. Yemeklerinizin bileşen listesini ve kalorisini Menumigo bilemez; bunları reçetelerinizden sizin hazırlamanız gerekir. Menumigo sipariş ve ödeme almaz. Basılı alerjen tablosu, karekod notu ve personel düzeni de sizin işiniz.

Sıkça sorulan sorular

Restoranlarda alerjen bildirimi zorunlu mu?

Evet. Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'nin 15. maddesine göre toplu tüketim yerleri, ambalajsız sundukları her yemekte yemeğin adıyla birlikte içerdiği alerjenleri menü, yazı tahtası, broşür gibi araçlarla bildirmek zorunda. Yemekte alkol veya domuzdan elde edilen bileşen varsa o da yazılır.

14 alerjen hangileri?

Gluten içeren tahıllar, kabuklular, yumurta, balık, yer fıstığı, soya fasulyesi, süt ve süt ürünleri (laktoz dahil), sert kabuklu meyveler, kereviz, hardal, susam tohumu, kükürt dioksit ve sülfitler, acı bakla ve yumuşakçalar. Liste yönetmeliğin Ek-1'inde yer alıyor ve AB'nin 1169/2011 sayılı Tüzüğü'ndeki listeyle aynı.

Alerjen bilgisini garsonun sözlü olarak söylemesi yeterli mi?

Hayır. Yönetmelik toplu tüketim yerleri için menü, yazı tahtası, broşür gibi araçları sayıyor; sözlü bilgilendirme bu araçlar arasında yok. Personelin müşteriye alerjisini sorması iyi bir uygulama, ama yazılı bilginin yerini tutmaz.

QR menü alerjen bildirimi için yeterli mi?

Karekod ve dijital ekran kılavuzda sayılan araçlar arasında. Ancak kılavuzun alerjen bölümü karekodu afiş ve yazı tahtası gibi araçlara "ek olarak" anıyor. Bileşen ve kalori bilgisini karekodla veriyorsanız da cihazı olmayan müşteriye bilginin istek üzerine verileceğini yazılı olarak duyurmanız gerekiyor. En güvenli yol, karekodun yanında basılı bir alerjen tablosu bulundurmak.

Menüde kalori yazmak zorunlu mu, ne zamandan itibaren?

Evet, Mart 2026 kılavuz revizyonuyla zorunlu oldu. Ulusal zincirler için süre 1 Temmuz 2026'da doldu; yalnızca bir ilde üç ve üzeri şubesi olan işletmeler için son tarih 31 Aralık 2026, diğer tüm toplu tüketim yerleri için 31 Aralık 2027. Bileşen listesinde tek şubeli işletmelerin son tarihi 31 Aralık 2026.

Alerjen bildirmeyen restorana ne olur?

Yönetmeliğin 51. maddesine göre 5996 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırım uygulanır. Denetimi Tarım ve Orman Bakanlığı'nın il ve ilçe müdürlükleri yapar. Ceza tutarları her yıl güncellendiği için güncel rakamı il müdürlüğünüzden öğrenin.

Ücretsiz dijital menünüzü oluşturun →